نشست «بازخوانی نامه‌های امام شهید انقلاب اسلامی به نسل جوان جهان غرب»
حجت‌الاسلام والمسلمین محمداسماعیل عبداللهی ، در سلسله‌نشست‌های بازخوانی نامه‌های امام شهید انقلاب اسلامی به نسل جوان جهان غرب که امروز در سالن آمفی تئاتر پژوهشگاه مطالعات تقریبی برگزار شد؛ با تأکید بر ضرورت تبیین و انتشار این نامه‌ها اظهار کرد: پیام‌های امام شهید انقلاب اسلامی به جوانان غرب، میراثی ماندگار است که در دوران حیات ایشان آن‌گونه که شایسته بود، تبیین، ترجمه و منتشر نشد و لازم است این خلأ با فعالیت‌های علمی و رسانه‌ای جبران شود.وی با اشاره به ضرورت تداوم سلسله نشست‌های بازخوانی این نامه‌ها گفت: این حرکت فرهنگی و علمی، اقدامی ارزشمند است و می‌تواند زمینه بررسی دقیق‌تر پیام‌ها و بهره‌گیری از ظرفیت پژوهشگران کشورهای مختلف را فراهم کند.استاد حوزه و دانشگاه ادامه داد: پیشنهاد می‌کنم پژوهشگران و استادان حاضر در این نشست، در قالب طرح‌های پژوهشی یا کتابچه‌هایی به شرح و تفسیر سه پیام مکتوب امام شهید انقلاب اسلامی به زبان کشورهای خود بپردازند و برای انتشار آن‌ها اقدام کنند. مجتمع محمدیه نیز آمادگی دارد هزینه‌های تألیف، تفسیر، ترجمه و انتشار این آثار را تأمین کند.ضرورت بازخوانی تحلیلی نامه‌های امام شهیدمدیر مجتمع عالی تربیت مجتهد مدیر محمدیه در ادامه، با ارائه تحلیلی از سه پیام امام شهید انقلاب اسلامی به جوانان غرب، به تبیین چارچوبی با عنوان «حکمرانی وجدان جهانی» پرداخت و گفت: پرسش اساسی این است که چرا یک رهبر در میانه بحران‌های بزرگ بین‌المللی، به‌جای مکاتبه با دولت‌ها و صاحبان قدرت، مستقیماً با جوانان جوامعی سخن می‌گوید که با سیاست‌های حاکمانشان اختلافات بنیادین دارد. پاسخ به این پرسش، کلید فهم این سه خطاب تاریخی است.
وی افزود: در این سه پیام، صرفاً با سه متن متعلق به سال‌های ۱۳۹۳، ۱۳۹۴ و ۱۴۰۳ مواجه نیستیم، بلکه با سه موقعیت تاریخی و سه شیوه مواجهه با مسئله‌ای عمیق‌تر، یعنی نسبت حقیقت، قدرت، وجدان و آینده انسان روبه‌رو هستیم.عبداللهی با توضیح مفهوم حکمرانی وجدان جهانی بیان کرد: منظور از این تعبیر، حکومت کردن بر وجدان انسان‌ها نیست، زیرا وجدان موضوع فرمان‌پذیری نیست، بلکه مقصود شناخت شرایطی است که در آن انسان‌ها بتوانند مستقل بیندیشند، منصفانه داوری کنند و در برابر رنج دیگران مسئولانه رفتار کنند.وی نخستین محور این پیام‌ها را عبور از انحصار مرجعیت شناخت دانست و گفت: در پیام نخست امام شهید انقلاب اسلامی، بر شناخت اسلام از منابع اصلی و بدون پیش‌داوری تأکید شده است. اهمیت این دعوت فراتر از معرفی یک دین است و این پرسش را مطرح می‌کند که چه کسی حق دارد تصویر یک فرهنگ، دین یا تمدن را برای دیگران تعریف کند.مدیر مجتمع عالی تربیت مجتهد مدیر محمدیه افزود: مسئله اصلی در عصر ارتباطات، تنها دسترسی به اطلاعات نیست، بلکه استقلال در فرایند شناخت، توانایی تشخیص روایت از واقعیت و شجاعت بازنگری در پیش‌فرض‌های ذهنی است. هیچ گفت‌وگوی تمدنی پایداری بدون به رسمیت شناختن استقلال معرفتی طرف مقابل شکل نمی‌گیرد.استاد حوزه و دانشگاه با تأکید بر دوسویه بودن این اصل اظهار کرد: همان‌گونه که جوانان غربی حق دارند اسلام را بی‌واسطه بشناسند، ما نیز باید حق پرسشگری، نقد و داوری مستقل را برای آنان به رسمیت بشناسیم.
کرامت انسانی نباید تابع مرزهای سیاسی باشدعبداللهی در تشریح محور دوم این پیام‌ها، به موضوع مسئولیت اخلاقی و پیام دوم امام شهید انقلاب اسلامی در آذرماه ۱۳۹۴ اشاره کرد و گفت: در این پیام، از یک سو همدردی با قربانیان خشونت مطرح می‌شود و از سوی دیگر، نسبت میان خشونت، سیاست، فرهنگ و معیارهای دوگانه مورد پرسش قرار می‌گیرد.وی افزود: یکی از پرسش‌های اساسی در اخلاق جهانی این است که آیا فاصله جغرافیایی، تفاوت دینی یا اختلاف سیاسی می‌تواند ارزش رنج انسان‌ها را متفاوت کند. آیا وجدان انسانی هنگامی که قربانی به ما نزدیک است بیدار می‌شود، اما در برابر رنج انسان‌ها در سرزمین‌های دور خاموش می‌ماند؟مدیر مجتمع عالی تربیت مجتهد مدیر محمدیه ادامه داد: یکی از ظرفیت‌های مهم این پیام، دعوت به تأمل درباره نسبت میان امنیت و عدالت است. امنیت پایدار تنها با ابزارهای سخت ایجاد نمی‌شود، بلکه به اعتماد اجتماعی، کاهش تبعیض، احترام متقابل و امکان همزیستی میان گروه‌های فرهنگی نیز وابسته است.وی تصریح کرد: وجدان جهانی زمانی معنا پیدا می‌کند که کرامت انسان تابع مرزهای سیاسی و تعلقات هویتی او نباشد.دانشگاه و مسئولیت اخلاقی در برابر رنج انسان‌هاعبداللهی با اشاره به پیام سوم امام شهید انقلاب اسلامی در خردادماه ۱۴۰۳، خطاب به دانشجویان دانشگاه‌های آمریکا که در حمایت از مردم فلسطین اعتراض کرده بودند، گفت: در این پیام، مفاهیمی مانند وجدان بیدار، همبستگی، ایستادگی و مسئولیت تاریخی مورد تأکید قرار گرفته است.
وی افزود: این پیام از منظر مطالعات کنشگری علمی و دانشجویی، پرسشی مهم را مطرح می‌کند و آن اینکه دانشگاه چه نسبتی با رنج اجتماعی و مسئولیت عمومی دارد. آیا دانشگاه تنها نهادی برای تولید تخصص است یا باید ظرفیت پرسشگری اخلاقی، سنجش انتقادی سیاست‌ها و مشارکت آگاهانه در مسائل جهان را نیز پرورش دهد؟مدیر مجتمع عالی تربیت مجتهد مدیر محمدیه بیان کرد: دانشجویی که می‌پرسد، پژوهش می‌کند، اعتراض می‌کند و از موضع خود دفاع می‌کند، یکی از ابعاد مهم حیات عمومی خود را تجربه می‌کند. البته مسئولیت‌پذیری او نیز مستلزم احترام به حقوق دیگران، حقیقت‌جویی و پرهیز از خشونت است.وی با جمع‌بندی سه محور اصلی نامه‌ها اظهار کرد: اگر بخواهیم بدانیم امام شهید انقلاب اسلامی از جوانان غرب چه می‌خواهد، می‌توان پاسخ را در سه مفهوم خلاصه کرد؛ استقلال در شناخت، انصاف در داوری و مسئولیت در کنش.سه پیشنهاد برای توسعه ارتباطات فرهنگی بین‌المللی
عبداللهی در ادامه، سه پیشنهاد برای بهره‌گیری از ظرفیت این پیام‌ها در سیاست‌گذاری فرهنگی ارائه کرد و گفت: نخست، باید گفت‌وگوهای مبتنی بر منابع اصلی توسعه یابد تا جوانان بتوانند متون بنیادین سنت‌های دینی و فکری مختلف را با کمک پژوهشگران آشنا با آن سنت‌ها مطالعه کنند، پرسش‌های دشوار خود را مطرح سازند و از امکان نقد علمی برخوردار شوند.وی افزود: پیشنهاد دوم، ایجاد بسترهای گفت‌وگوی دانشگاهی درباره معیارهای اخلاقی مشترک، از جمله کرامت انسان، عدالت، آزادی وجدان، مقابله با تبعیض و مسئولیت در برابر قربانیان جنگ و خشونت است.مدیر مجتمع عالی تربیت مجتهد مدیر محمدیه سومین پیشنهاد را پژوهش درباره تأثیر رسانه‌ها و فناوری‌های نو، به‌ویژه هوش مصنوعی، بر تصویر ملت‌ها از یکدیگر دانست و تصریح کرد: در عصر تولید انبوه محتوای الگوریتمی، شناخت بی‌واسطه و توانایی راستی‌آزمایی از همیشه دشوارتر و در عین حال ضروری‌تر شده است.وی با تأکید بر ضرورت حفظ امکان اختلاف‌نظر در گفت‌وگوهای فرهنگی اظهار کرد: گفت‌وگوی واقعی باید امکان اختلاف نظر واقعی را نیز حفظ کند. اگر نتیجه گفت‌وگو از پیش تعیین شده باشد، دیگر با گفت‌وگو مواجه نیستیم، بلکه با شکل دیگری از انتقال یک‌طرفه پیام روبه‌رو خواهیم بود.
عبداللهی ادامه داد: مسئولیت نهادهای فرهنگی در این زمینه با انتشار متن‌ها پایان نمی‌یابد، بلکه ترجمه دقیق، تفسیر روشمند، گفت‌وگوی انتقادی و بررسی بازتاب این پیام‌ها نیز از حلقه‌های ضروری ارتباط فرهنگی مسئولانه در نظام بین‌الملل است.وی با تأکید بر ظرفیت ماندگار این نامه‌ها گفت: در تاریخ روابط ملت‌ها، بسیاری از نامه‌های سیاسی با تغییر دولت‌ها یا پایان بحران‌ها اهمیت روزمره خود را از دست داده‌اند، اما نامه‌هایی که درباره حق شناخت، مسئولیت اخلاقی و جایگاه نسل آینده پرسش می‌کنند، می‌توانند پس از پایان موقعیت تاریخی خود نیز موضوع مطالعه و گفت‌وگو باقی بمانند.مدیر مجتمع عالی تربیت مجتهد مدیر محمدیه بیان کرد: این سلسله‌نشست‌ها می‌تواند زمینه چنین گفت‌وگویی را فراهم کند و بازخوانی علمی و تحلیلی این پیام‌ها باید در سیاست‌گذاری فرهنگی کشور در عرصه روابط بین‌الملل مورد توجه قرار گیرد.
همچنین حجت‌الاسلام والمسلمین سیدمصطفی حسینی‌نیشابوری، رئیس مرکز بین‌المللی قرآن و تبلیغ سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی و دبیر نشست‌های «بازخوانی نامه‌های امام شهید انقلاب اسلامی به نسل جوان جهان غرب»، در نشست آغازین این سلسله برنامه‌ها که صبح امروز ۲۲مهرماه در سالن آمفی تئاتر پژوهشگاه مطالعات تقریبی برگزار شد، با اشاره به اهداف نگارش نامه‌های امام شهید انقلاب اسلامی خطاب به جوانان غرب گفت: هدف از برگزاری این نشست‌ها، بازخوانی اندیشه‌ها، تبیین پیام‌ها و بررسی ابعاد فکری و فرهنگی این نامه‌ها و همچنین تبیین حقیقت اسلام و قرآن برای افکار عمومی جهان است.
پروفسور محمد لگنهاوزن، عضو هیئت علمی موسسه امام خمینی (ره) در سخنان خود، مسئله برداشت غربی از واژه‌های اسلامی را نقطه آغاز بحث قرار داد و گفت: اصطلاحاتی مانند جهاد و امت گاه در ذهن مخاطبان غربی با تصویری تهدیدآمیز همراه شده‌اند، در حالی که فهم این مفاهیم از درون منابع اسلامی می‌تواند معنایی متفاوت از تصویر رایج رسانه‌ای آشکار کند.
وی با تمرکز بر مفهوم امت، توضیح داد که این واژه در نگاه اسلامی، آرمانی برای شکل‌گیری جامعه‌ای متحد است، اما در برخی بازنمایی‌های غربی، به توده‌ای از مردم تعبیر می‌شود که قصد حمله به دیگران را دارند و همین فاصله معنایی، ضرورت معرفی دقیق و تاریخی آن را نشان می‌دهد.
